Met de Dow en andere toonaangevende beurzen weer dik in de plus lijkt herstel van de reële economie slechts een kwestie van tijd te zijn. Nooit eerder waren de ‘graadmeters’ van de economie zo van de realiteit los als dat nu het geval is: bedrijven vallen bij bosjes om en werknemers verliezen hun baan en hun huis. Herstel blijft beperkt tot een select gezelschap van bankiers en beurshandelaren. Is het inflatie? Nee, want in de meeste landen is er eerder sprake van lichte deflatie. Is deflatie dan werkelijk zo desastreus als sommige economen beweren? Mogelijk, maar dat is niet de oorzaak van de malaise die we om ons heen zien.

Credit Crunch
De crisis die ontstond na aanleiding van het barsten van de huizenbubbel in de Verenigde Staten stond in Nederland al snel bekend als de kredietcrisis. Deze term is overgenomen van een Engelse term die de lading beter dekt: ‘credit crunch’: een contractie van fictief geld. Deze contractie vindt plaats in derivatenmarkt: aangezwengeld door goedkoop krediet van centrale banken heeft deze markt voor beleggingsinstrumenten een totale geschatte waarde (PDF) van 1,3 triljoen dollar ($ 1.300.000.000.000.000,-) bereikt. Een vervelende bijkomstigheid is dat deze beleggingsinstrumenten bij veel banken opgenomen zijn op de balans en op basis daarvan meer krediet verstrekt is. Nu de werkelijke waarde daalt onder de fictieve waarde waarvoor deze producten zijn opgenomen is al dat uitgegeven krediet volledig ongedekt en de bank als geheel ondergekapitaliseerd. Objectief beschouwd zijn bijna alle westerse banken failliet. Creatief boekhouden en misplaatst vertrouwen van de consument verhinderen dat deze waarheid aan het licht komt.

Banken zijn wanhopig op zoek naar vers kapitaal om het gat te dichten, en vinden dat bij de belastingbetaler enerzijds via de ‘bail outs’ en anderzijds in hun debiteurenbestand: ondernemingen met openstaand krediet en consumenten met (hypotheek) schulden. Tot nu toe hebben overheden voor zo’n 10 biljoen dollar bijgesprongen, oftewel 8% van het totaal aan openstaande derivaten. Voor de waardevermindering van de overige 92% wordt het gezonde deel van de economie langzaam maar zeker uitgewrongen. Een theoretisch onmogelijke opgave aangezien de totale waarde van de wereldeconomie geschat wordt op ‘slechts’ 70 biljoen dollar.

Een rapport van de centrale bank van de VS, de Federal Reserve, somt de kapitaalvernietiging op die de economie van de VS en ver daarbuiten nekt:

• In het eerste en tweede kwartaal van 2008 verstrekten Amerikaanse banken respectievelijk $472,4 en $86,7 miljard bedrijfskrediet. In het eerste en tweede kwartaal van 2009 was dit respectievelijk MINUS $857,2 en minus $931,3 miljard: een ongekende liquidatie van bedrijfskrediet.
• De huizenmarkt laat een zelfde beeld zien, in het eerste en tweede kwartaal van 2008 werd er voor $522,5 en $124 miljard aan hypotheken verstrekt. In de eerste twee kwartalen van 2009 werd $39,3 en $239,5 miljard aan hypotheken geliquideerd.
• Het consumentenkrediet tenslotte: $115 en 105 miljard aan vers krediet in de eerste twee kwartalen van 2008, min $95,3 en min $166,8 in dezelfde periode dit jaar.
• Tezelfdertijd hollen overheden de kredietmarkt nog verder uit door uitgifte van relatief gunstig geprijsde en ‘veilige’ staatsobligaties: alleen al dit jaar haalde de Amerikaanse overheid zo’n 3,339 biljoen dollar op deze manier binnen.

In Nederland is de situatie niet veel anders: MKB-Nederland beklaagde zich al diverse malen over de gebrekkige kredietverstrekking. Nieuwe hypotheken worden nauwelijks uitgegeven, en de grootste verstrekker van consumptiekrediet, de DSB-bank, ging afgelopen week op spectaculaire wijze failliet (nadat slechts 17% van uitstaande spaartegoeden werd opgevraagd).

Depressie
Terwijl men op Wallstreet en op de Dam verder gaat met ‘business as usual’ bloedt de werkelijke economie als een automutilist in een warme badkuip. Dat zal zo blijven totdat banken zelf failliet worden verklaard en hun schulden worden geliquideerd. Een onwaarschijnlijke koers: de reddingsacties van overheden tonen aan welk een invloed bankiers op de politieke besluitvorming uitoefenen.

Is er dan helemaal geen uitweg? Jawel, inflatie. Massale geldontwaarding kan de schuldenberg tot een schijntje reduceren, maar om het gewenste resultaat te halen zal het percentage Zimbabwaanse hoogtes moeten bereiken. De gevolgen hiervan zijn minstens zo ontwrichtend als de contractie die we nu meemaken.

De vrees voor hyperinflatie waar we in een eerder artikel vanuit gingen lijkt voorlopig ongegrond. Inflatie zal pas de kop op steken wanneer overheden bereid zijn de geldkraan nog verder open te draaien. De huidige situatie laat zich het beste omschrijven in een satirisch bedoeld nieuwsitem van ‘The Onion’: “Should The Government Stop Dumping Money Into A Giant Hole?” De vraag in de politiek is namelijk niet òf overheden banken moeten redden, maar hoeveel geld ze hiervoor uittrekken.

Zolang als overheden niet bereid zijn om banken failliet te laten gaan en hun schulden te liquideren kunt u zich voorbereiden op een lange en pijnlijke depressie waarvan het einde voorlopig nog niet in zicht is.

Plaats of stem op dit artikel op: